صفحه اصلي > سلامت روان > سلامت روان > هفته بهداشت روان > یک نگاه به میم های زندگی 
یک نگاه به میم های زندگی

 

يك نگاه به ميم هاي زندگي

 

درآغاز هزاره سوم ميلادي ، زمان بحث و گفتگوي تمدنها و نيز در عصر شكوفايي تكنولوژي بايد بشر امروز بيش از هر زمان ديگر احساس آرامش و امنيت داشته باشد در حاليكه امروز ، بيش از 500 ميليون بيمار رواني در دنيا وجود دارد كه دوسوم آن را زنان و جوانان تشكيل ميدهند و در ايران شيوع اختلالات رواني با بيش از 21 درصد و با وجود بيش از دو ميليون معتاد  آشكار مسئله قابل توجهي مي باشد (سال 1380). سازمان بهداشت جهاني پيش بيني نموده است كه در سال 2020 اولين بيماري ، بيمارهاي قلب و عروق و دومين آن افسردگي خواهد بود. اگر  امروز صداقت در حضيض ذلت و نفاق در اوج عزت است و اگر انسان خود نيز به يك ماشين بي روح تبديل شده است و اگربدين جهت  است كه موضوع يعني هويت خود انسان از ياد رفته است و اين هويت باز نمي گردد مگر اينكه هر كس تعريف صحيحي از خود داشته باشد و زندگي را بشناسد و بالاتر از آن اينكه مهارت زندگي كردن را بداند .

سازمان بهداشت جهاني از سال 1993 بحث مهارتهاي زندگي را با هدف توانمند كردن بشر در مقابل مشكلات و آسيب ها مطرح نموده است و اين گونه تعريف كرده است:

توانائي هاي رواني اجتماعي لازم براي رفتار انطباقي و مؤثرهستند كه افراد را قادر مي سازد تا بطور مؤ ثري با مقتضيات و چالش هاي زندگي روز مره مقابله كنند آموزش اين مهارتها موجب ارتقاء رشدشخصي و اجتماعي، محافظت از حقوق انسانها و پيشگيري از مشكلات رواني ، اجتماعي مي شود. مهارتهاي زندگي بيشمارند اما مهمترين اين مهارتها بشرح زير ليست شده است.

1ـ مهارت خود آگاهي،2ـ مهارت همدلي، 3ـ مهارت تفكر خلاق، 4 ـ مهارت حل مسئله، 5ـ مهارت ارتباط،
6ـ مهارت روابط بين فردي، 7 ـ مهارت مقابله با هيجانات، 8 ـ مهارت مقابله با استرس، 9 ـ مهارت تصميم گيري، 10ـ مهارت تفكر انتقادي

1- مهارت خود آگاهی

آگاهی فرد از "موجودیت" خود بدین مفهوم که کیست ؟ وچیست ؟ به کجا خواهد رفت ؟ و چرا آمده است ؟ خود قبل از یادگیری زبان شکل می گیرد و مهمترین منبع شکل گیری "خود" مادر است. اما تا بلوغ مراحل متعدد دیگر را طی می کند تا فرد به یک خود تثبیت شده تری برسد.

کاری که باید بکنیم این است که خود را بشناسیم و یاد بگیریم که با خود چگونه کنار بیاییم همواره به نکات مثبت خود بیشتر اهمیت داده و منفی ها را حذف کنیم.

مهارت خود آگاهی شامل اجزایی از قبیل موارد ذیل می باشد:

آگاهی از نقاط ضعف

آگاهی از نقاط قوت

تصویر خود واقع بینانه ، آگاهی از حقوق و مسئولیت ها

توضیح ارزشها

انگیزش برای شناخت

به خاطر داشته باشیم مدارا کردن از درون خود فرد آغاز می شود برای دوست داشتن دیگران ابتدا باید خود را با همه توانایی ها و ناتوانی ها دوست داشته باشیم.

2- مهارت همدلی

یعنی از دریچه چشم مخاطب به مسئله نگاه کردن همانگونه که او حس می کند.حس کنیم و نهایتا به یک حس مشترک رسیدن. همدلی در دل مهارت خود آگاهی و هسته اصلی مهارت ارتباط است. همدلی زمانی اتفاق می افتد که ما بر تشابهاتمان تکیه کنیم نه تفاوت هایمان در این صورت است که مخاطب احساس غریبه بودن نمی کند و در کنار ما احساس امنیت می کند و نهایتا به یک حس مشترک برسیم.

گام های رسیدن به همدلی

  • پرهیز از ارزیابی قضاوت رفتار طرف مقابل
  • خود را در جایگاه فرد قرار دادن
  • افزایش تحمل و ظرفیت روانی
  • رشد شخصیتی ( یک انسان رشد یافته توان همدلی بیشتر دارد)
  • داشتن دلی بی کینه، حسد ، کبر، غرور و طمع
  • دوست داشتنی شدن و ...

و بالاخره همدلی یعنی همانگونه که دیگری می فهمد، ما هم بفهمیم که البته دیدن یک موقعیت از دیدگاه فرد دیگر،( از شکست نترسیدن چرا که با هر شکست تجربه بیشتری پیدا می کنیم). هیچگاه نگوییم " نمیتوان این کار را بکنم"در هر حال سعی خود را بکنیم.

گام های رسیدن به تفکر خلاق

سوال کردن ( یا راه دیگری وجود ندارد؟)

مثبت نگری

یادگیری فعال (جستجوی اطلاعات جدید)

افزایش اعتماد به نفس و خود باوری

تشخیص راه حل های جدید برای مشکلات

افزایش عزت نفس

4 - مهارت تفکر انتقادی

یعنی شک مقدس، بدین مفهوم که در پدیده ای شک نیم اما در آن شک باقی نمانیم و با استفاده از تفکر خلاق راه های بهتری را نیز جستجو کنیم به عبارتی یاد بگیریم که استدلال کنیم، ابراز عقیده و ارزشیابی کنیم ، قوه تجسم داشته با شیم ، تصمیم گیری کنیم و مسایل را حل کنیم.لازم است عوامل موثر در تفکر انتقادی ( عوامل محرکه و بازدارنده) را بشناسیم.

ویژگی های افراد دارای تفکر انتقادی

ذهن فعال و عدالت جو دارند،کار گرهی و با برنامه را دوست دارند، دلسوز مردم هستند و با آنها ارتباط خوبی دارند. ابتکار عمل و استقلال فکر دارند، افق دیدشان باز است و خود را ( عقل کل ) نمی داند.

عاداتی که مانع تفکر انتقادی می شود:

  • مقاومت کردن در برابر تغییر
  • همرنگ جماعت شدن
  • تفکر تابعی
  •  فریب دادن خود
  • انتخاب اولین راه حلی که به ذهن میر سد
  • دفاع از فکر نادرست و پیشنهاد غیر واقعی و این که تصور کنیم که که عقاید ما بهتر از عقاید همه است .

5 - مهارت ارتباط :

ارتباط انسانی زیبائیهای درون هریک از ما را آشکار می سازد. ارتباط میان دو فرد تنها از طریق کلمات بر قرار نمی شود بلکه همه کارهای ما نوعی ارتباط محسوب می شود.

مهارت های ارتباطی شامل اجزایی از قبیل :

  • ارتباط کلامی و غیر کلامی موثر
  • ابراز وجود
  • مذاکره
  • گوش دادن
  • غلبه بر خجالت
  • امتناع

به خاطر داشته باشیم پیام فردی که به خود عمل نمی کندنمی تواند بر طرف مقابل تاثیر گذار باشد سخنی که به روشنی و وضوح بیان نشود کلمات آن به سرعت و با صدای بلند بر زبان جاری شود و پیچیده و نامانوس باشد نفوذ زیادی در طرف مقابل نخواهد داشت.

6- مهارت روابط بین فردی:

ارتباط لازمه بقاء و خوشبختی انسان است.انسان از طریق ارتباط برقرار کردن با دیگران نیاز اساسی خود را به بقاء، امنیت و آرامش، عزت نفس، خود شکوفایی و شرکت موثر در یک دنیای متنوع اجتماعی برطرف می کند ولی تمام ارتباطات میان فردی نیستند بلکه ارتباطلات میان فردی کامل وقتی به وقوع می پیوندد که طرفین با یکدیگر همچون یک انسان کامل و بی همتا برخورد نمایند تا یک ارتباط خودمانی و بی پرده تری ایجاد شود.افرادی که در ارتباطات میان فردی خودذ ماهرانه و به شکال مناسب و کارآمدی عمل می کنند باید نحوه ارتباط خود را با اهداف و شرایط افراد مقابل منطبق کنند.

کارآمدی و مناسب بودن، مستلزم این است که به زمینه های شخصی و فرهنگی متفاوت دیگران توجه کنیم و برای این تفاوت ها احترام قائل شویم.

به همین جهت باید به این رهنمود ها توجه کرد : برخورداری از مهارت های گوناگون برای تنظیم دقیق ارتباطات توجه به نقطه نظر طرف مقابل ، بازبینی  ارتباط و متعهد بودن نسبت به ارتباط میان فردی کارآمد و اخلاقی ، همکاری و مشارکت ، اعتماد به گروه ، تشخیص مرزهای بین فردی مناسب ، دوستیابی، شروع و خاتمه ارتباطات.

7- مهارت مدیریت هیجانات:

به واقعه اي كه اخيرا موجب برانگيخته شدن خشم ، شادي ، غم و . شما شده است فكركنيد و احساسي را كه به شما دست داده بود  بياد آوريد . نشانه هاي جسمي مانند تنفس مشكل ، ضربان سريع قلب ، گرفتگي معده و پشت و .. و حالات رواني مانند احساس عدم كنترل ، احساس تمايل به زدن ديگري و .. را در نظر آوريد ، كداميك از احساسات شما مثبت و كداميك منفي ، است ؟

توجه داشته باشيم كه احساسات هميشه قابل قبول هستند اما هميشه قابل تأييد نيستند. داشتن احساسات منفي مانندخشم،حسادت، تنفر و كاملا عادي است اما نكته مهم آنجاست كه اين احساسات بازگو شوند تا روي هم انباشته نشده ومنجر به بيماري و فشار عصبي نگردند ولي بايد به نحوي بيان شوند كه براي خود يا سايرين احتمال خطربوجود نياوريم بطور كلي  بايستي براي مقابله با هيجانات مراحل ذيل در نظر گرفته شود .

شناخت هیجان های خود و دیگران

درک وشناخت ارتباط این هیجان ها با تفکر و اندیشه

آموزش روش های خود کنترلی در مقابله با ناکامی، خشم، بی حوصلگی، غمگینی، ترس واضطراب

کسب مهارت هایی چون خود آگاهی، همدلی و ارتباط

8- مهارت مقابله با استرس:

استرس واكنش هيجاني بدن به عوامل استرس زا است. عوامل استرس زا شامل فشارهاي شغلي، ترافيك، تصادفات خانوادگي است.

ـ استرس بر دو نوع است، استرس مفيد و استرس مضر

ـ استرس مفيد و لازم همان ترس واقعي يا عاقلانه است، براي مثال وقتي به چهارراه شلوغي مي رسيد، بجاست كه از تصادف با وسايل نقليه بترسيد و نگران جان خود باشيد. اين نوع ترسها نه تنها طبيعي هستند بلكه براي بقاي ما لازمند.

ـ استرس مضر در واقع عبارت است از نگراني مفرط يا ترس مبالغه آميز و غيرضروري.

روش هاي مقابله با استرس:

ورزش

تمرين تحليل درست موقعيت ها

مديريت زمان

يادگيري مهارت تفكر منطقيش

افزايش ايمان و اعتقاد به خدا

استراحت، تغذيه و تفريح مناسب

داشتن برنامه منظم براي زندگي

عدم درشت نمايي مشكل

يادگيري مهارت ارتباط، خودآگهي ، ابراز جود ، تصميم گيري ، حل مسئله

9- مهارت تصمیم گیری:

تصميم گيري ابزاري است كه براي شكل دادن به آينده مثبت كه از آن استفاده مي كنيم فرآيندي است پيچيده شامل انواع  توانايي هاي فكري و نيز داشتن اطلاعات در مورد تصميمي كه مي خواهيم بگيريم

به خاطر داشته باشيم وقتي با مسئله اي روبرو  مي شويم قدرت فكر ، عاليترين نيروي ماست

سه مرحله براي تصميم گيري منطقي و خوب را در نظر داشته باشيم

تصميمي را كه با آن مواجه هستيم از تمام جوانب مورد بررسي قرار دهيم.

انتخاب هايي كه در پيش رو داريم مشخص كنيم

عواقب هر انتخاب و جوانب مثبت و منفي هر يك از آنها را مشخص كنيم و بر اساس راه حلي كه بيشترين امتيازات مثبت و كمترين امتيازات منفي را دارا است انتخاب نهايي را بعمل آوريم.

البته بايستي توجه داشت كه براي پي بردن به تمام عواقب احتمالي يك انتخاب خاص ، مي توان از مشورت با افراد آگاه و با تجربه نيز كمك گرفت و بهره مند شد.

10- مهارت حل مسئله:

وجود مشكلات كوچك و بزرگ در زندگي ، عادي است و همه مردم خواه ناخواه در طول زندگي با مشكلات مختلفي روبرو مي شوند مسائل مهم زندگي چنانچه حل نشده باقي بمانند استرس رواني ايجاد مي كنند كه به فساد اجتماعي منجرمي شود.

«اما آنچه مهم است كه بدانيم» :

قبل از هر اقدامي خود را آرام كنيم و با صداي مهرباني با خود صحبت كنيم و سپس مراحل حل مسئله را اجرا نمائيد.

مرحله اول : مشكل چيست ؟

سعي مي كنيم مشكل خود را بصورت كاملا واضح و روشن مشخص كنيم مثلا به دو صورت مسئله زير دقت كنيد

«من آدم بدبختي هستم »

«من فقط كارم را از دست داده ام »

يقينا شكل دوم مسئله بهتر حل خواهد شد.

مرحله دوم : در نظر گرفتن راه حل های مختلف حل مسئله :

باید خوب فک رکنیم و سعی کنیم راه حل های بیشتر و زیادتری پیدا کنیم هر راه حلی چه خوب و چه بد، چه سخت و چه آسان.

مرحله سوم : ارزیابی راه حل ها :

حالا که تعداد زیادی راه حل داریم، کدامیک را باید انتخاب کنیم، بهترین راه حل چیست؟

"از کجا می فهمیم که کدام راه حل از همه بهتر است".

تعيين مزاياي راه حل

تعيين معايب راه حل

نقش اطلاعاتي كه براي ارزيابي راه حل ديگري نياز داريم.

مرحله چهارم : انتخاب راه حل و برنامه ریزی برای اجرای راه حل

راه حل های مختلف را باهم مقایسه کنید.

نتیجه و پیامد های هر راه حل را پیش بینی نمایید.

روی هر راه حل تمرکز کنید و آن را در تخیل خود امتحان کنید راه حلی را که پیامد های خوب و مثبت بیشتر و پیامد های منفی کمتر داشته باشد انتخاب کنید.

يابه  بخاطر داشته باشيم كه راه حل مثبت و خوب راه حلي است كه به خود و يا ديگران صدمه نمي زند.